Go Rules

Sprzęt i cel gry

Pionki do Go to czarne i białe soczewkowate krążki zwane kamieniami. Plansza do Go może być płaską planszą stołową albo bardziej tradycyjną planszą podłogową na nogach (go-ban). W obu przypadkach jest to po prostu siatka 19 x 19 linii, a kamienie kładzie się na przecięciach tych linii. Do krótszych partii i dla początkujących często używa się plansz 13 x 13 oraz 9 x 9.

Go jest grą o zdobywanie terytorium - głównym celem jest otoczenie jak największego obszaru. W trakcie gry można brać kamienie przeciwnika, a zwycięża gracz, który na końcu ma najwięcej terytorium i wziętych kamieni.

Podstawowe pojęcia

Najważniejsze pojęcia, które trzeba zrozumieć, to "grupa" i "oddech".

Grupa kamieni to dowolny zbiór kamieni tego samego koloru połączonych ortogonalnie, czyli poziomo lub pionowo. Trzy kamienie ustawione w jednym rzędzie tworzą więc grupę, ponieważ każdy z nich leży ortogonalnie obok przynajmniej jednego innego kamienia. Natomiast dwa kamienie stykające się tylko po przekątnej nie są ze sobą połączone i tworzą po prostu dwie oddzielne grupy po jednym kamieniu. Gdyby do tych dwóch kamieni po przekątnej dodać trzeci kamień tak, by stykał się z oboma, powstałaby grupa trzech kamieni. Grupy mogą być bardzo duże i zawiłe, ale zasada pozostaje ta sama - jeśli kamień leży ortogonalnie obok innego kamienia, oba należą do tej samej grupy.

Każdy pusty punkt leżący ortogonalnie obok grupy kamieni nazywa się oddechem tej grupy. Pojedynczy kamień stojący sam na środku planszy ma więc 4 oddechy, po 1 w każdym z 4 kierunków. Samotna grupa 3 kamieni ustawiona w linii przy krawędzi planszy ma 5 oddechów - po 1 na każdym końcu i 3 od strony środka planszy. Pojedynczy kamień w rogu ma tylko 2 oddechy. Z kolei grupa 8 kamieni ułożona w kwadrat ma 13 oddechów - 12 na zewnątrz i 1 w środku.

Każdy kamień położony przez przeciwnika obok grupy zmniejsza liczbę jej oddechów o 1. Pojedynczy kamień otoczony kamieniami przeciwnika od północy, południa i wschodu ma więc tylko 1 oddech.

Zasady Go

Go nie tylko dobrze wygląda, ale też samo w sobie ma piękną estetykę prostoty. W gruncie rzeczy istnieją tylko 3 zasady tej gry:

• Zaczynając od czarnych, gracze na zmianę kładą po jednym kamieniu na planszy.
• Gdy zagrany kamień sprawi, że grupa kamieni przeciwnika nie ma już żadnych oddechów, grupa ta zostaje zdjęta z planszy.
• Gracz nie może zagrać kamienia tak, aby powtórzyć wcześniejszą pozycję.

Pojedynczy kamień zostaje więc zbity, jeśli przeciwnik postawi cztery kamienie na czterech ortogonalnych punktach wokół niego. Grupę 2 kamieni przy krawędzi planszy można zbić 4 kamieniami przeciwnika.

Oczy - klucz do Go

Ważne jest zrozumienie, że grupę 8 kamieni ułożoną w kwadrat trudno zbić, ponieważ jeśli przeciwnik położy kamień w środku tej grupy, to w większości sytuacji ten kamień zostanie natychmiast zbity przez otaczającą go grupę. Dlatego normalnie nikt nie wykonuje takiego ruchu.

Pusty punkt w środku takiej grupy jest przykładem "oka". Oko to pusty punkt ortogonalnie otoczony kamieniami tego samego koloru - zwykle bardzo trudny do zdobycia przez przeciwnika. Oczy nie są jednak absolutnie nietykalne - grupę 8 kamieni można zbić, jeśli przeciwnik najpierw zajmie 12 otaczających ją punktów. Wtedy grupa 8 kamieni staje się słaba - jeśli jej właściciel zagra do środka, grupa 9 kamieni zostanie natychmiast zbita, bo nie będzie miała żadnych oddechów. I jest to jedyna sytuacja, w której przeciwnik może legalnie zagrać do środka, ponieważ odbiera w ten sposób ostatni oddech grupie i ją zbija. Kamień właśnie zagrany pozostanie wtedy z 4 oddechami wokół siebie.

Stąd bierze się kluczowy element obrony w Go - każda grupa zawierająca dwa oczy jest bezpieczna i nie może zostać zbita. Łatwo to zrozumieć po chwili namysłu - aby zbić taką grupę, trzeba odebrać jej wszystkie oddechy, a więc zająć oba oczy. Ale ponieważ kamień zagrany do któregokolwiek oka zostałby natychmiast zbity, niemożliwe jest zajęcie obu oczu. QED.

Podsumowując, oczy są bardzo przydatne, a grupa z 2 oczami jest niewrażliwa na zbicie.

Inne pojęcia

"Ko" to lokalna sytuacja, w której pozycja może powtarzać się bez końca. Zwykle jest to prosta sytuacja, w której jeden gracz zbija kamień, a drugi mógłby natychmiast zagrać z powrotem w miejsce świeżo zbitego kamienia i odbić. Zgodnie z trzecią zasadą nie wolno jednak od razu zagrać tak, by przywrócić poprzednią pozycję. Zanim gracz odwróci sytuację ko, musi zostać zagrany co najmniej jeden kamień gdzie indziej, inaczej powtórzyłaby się wcześniejsza ogólna pozycja planszy.

"Seki" to inna lokalna sytuacja. Termin ten oznacza obszar, do którego żaden z graczy nie odważy się wejść, bo taki ruch pozwoliłby przeciwnikowi zdobyć terytorium albo zbić kamienie.

Mieć "sente" znaczy być w pozycji, w której można wykonać ruch zmuszający przeciwnika do odpowiedzi. Jeśli gracz mający sente zagra taki ruch, a przeciwnik zamiast odpowiedzieć w przewidywany sposób wybierze inny ruch o jeszcze większym zagrożeniu, mówi się, że przeciwnik "przejął sente".

Każda grupa kamieni zagrożona natychmiastowym zbiciem, czyli mająca tylko jeden oddech, znajduje się w "atari".

Punkt "dame" to pusty punkt pomiędzy terytoriami. Gdy na planszy istnieje punkt dame, żaden z graczy nic na nim nie zyskuje. Punkty dame pozostawia się do końca partii, a potem pomija w liczeniu.

Początek gry

Go wykorzystuje prosty i skuteczny system handicapu. Słabszy gracz zawsze gra czarnymi, a przed rozpoczęciem partii dodatkowo kładzie na planszy pewną liczbę kamieni odpowiednią do wysokości handicapu. Plansza ma dziewięć wyróżnionych punktów ułożonych w kwadrat, zwanych punktami gwiazdowymi. Wymaganą liczbę kamieni kładzie się na tych punktach w następujący sposób:

• Handicap 1 kamienia - na narożnym punkcie gwiazdowym
• Handicap 2 kamieni - na przeciwległych narożnych punktach gwiazdowych
• Handicap 3 i 4 kamieni - na 3 lub 4 narożnych punktach gwiazdowych
• Handicap 5 kamieni - 4 rogi + 1 boczny punkt gwiazdowy
• Handicap 6 kamieni - 4 rogi + 2 przeciwległe boczne punkty gwiazdowe
• Handicap 7 i 8 kamieni - 4 rogi + 3 lub 4 boczne punkty gwiazdowe
• Handicap 9 kamieni - wszystkie 9 punktów gwiazdowych

Początek partii w Go jest jednocześnie kluczowy i bardzo trudny do dobrego rozegrania. Gracze starają się stawiać kamienie na tyle daleko od siebie, by tworzyły zalążki przyszłych terytoriów, ale zarazem na tyle blisko, by można je było połączyć w grupy, jeśli znajdą się pod atakiem. Pierwsze kamienie często stawia się przy rogach - tam najłatwiej zdobywać terytorium, bo trzeba je otoczyć tylko z dwóch stron. Dobrzy gracze na początku rozstawiają kamienie pozornie przypadkowo po całej planszy, ale w rzeczywistości zaznaczają w ten sposób swoje wpływy w określonych obszarach. Po tym początkowym etapie w spornych miejscach pojawiają się lokalne potyczki i większe bitwy. Gracze muszą umieć rozumieć i rozwiązywać wszystkie małe konflikty, nie tracąc z oczu całego obrazu wojny.

Zakończenie

W końcu gracze uznają, że nie da się już zagrać żadnych użytecznych kamieni, ponieważ całe terytorium zostało zajęte, a wszystkie lokalne walki zostały rozstrzygnięte. Gra toczy się, dopóki obaj się z tym nie zgodzą. Wtedy ustala się zwycięzcę i margines zwycięstwa.

W skrócie robi się to przez porównanie sumy punktów terytorium i liczby jeńców. Nie liczą się same łączne wyniki, lecz różnica między nimi, dlatego zwykle przeprowadza się to w następujący sposób, który bardzo ułatwia liczenie:

• Najpierw wypełnia się wszystkie punkty dame - gracze dalej na zmianę zagrywają swoje kamienie w te neutralne obszary, aż wszystkie zostaną zajęte. Zwykle uważa się to za ostatnie ruchy partii - gra kończy się dopiero wtedy, gdy wszystkie punkty dame są zapełnione.
• Wszystkie martwe kamienie, czyli kamienie znajdujące się na terytorium przeciwnika, traktuje się jak jeńców i zdejmuje z planszy do puli kamieni zbitych przez każdego z graczy.
• Aby uprościć liczenie, każdego czarnego jeńca odkłada się z powrotem na planszę na czarnym terytorium, a białych jeńców na białym. Logika jest prosta - każdy jeniec jest wart 1 punkt, więc położenie go na planszy odbiera ten punkt, ale jest to równoważone tym, że przeciwnik traci punkt terytorium. Ostatecznie różnica pozostaje taka sama.
• Aby jeszcze bardziej ułatwić liczenie, kamienie na planszy przesuwa się tak, by terytoria tworzyły bardziej regularne kształty. Robiąc to, gracze pilnują tylko, aby nie zmienić liczby posiadanych punktów terytorium. Przesunięcie czarnego kamienia odsłania więc jeden punkt terytorium, ale jednocześnie zakrywa inny czarny punkt terytorium. Jeśli to możliwe, terytoria formuje się w prostokąty, a większe obszary często przekształca się w wielokrotności dziesięciu.
• Gdy plansza i jeńcy zostaną uporządkowani w ten sposób, zwycięzcę i margines zwycięstwa można szybko ustalić przez policzenie uproszczonych terytoriów.

Ponieważ powszechnie uznaje się, że czarne mają niewielką przewagę dzięki pierwszemu ruchowi, partie bez handicapu są często rozstrzygane jako najlepszy wynik z dwóch gier, w których gracze na zmianę grają czarnymi. Marginesy zwycięstwa z obu partii sumuje się, aby wyłonić zwycięzcę.

Współczesną alternatywą dla wyrównania tej przewagi jest przyznanie białym 6,5 dodatkowego punktu w każdej partii.

Back to game