Reglur Go

Búnaður og markmið

Go-steinar eru svartar og hvítar linsulaga skífur. Go-borðið getur annaðhvort verið flatt borð eða hefðbundnara borð með fótum, svokallað Go-ban. Hvað sem því líður er borðið einfaldlega hnitanet með 19 × 19 línum og steinarnir eru lagðir á skurðpunkta línanna. Fyrir styttri leiki og byrjendur eru 13 × 13 og 9 × 9 borð algeng.

Go er leikur um landsvæði – meginmarkmiðið er að umkringja sem stærst svæði. Við það má taka steina andstæðingsins; sigurvegarinn er sá sem hefur mest landsvæði og flesta tekna steina í lokin.

Grunnhugtök

Mikilvægustu hugtökin sem þarf að skilja eru „hópur“ og „öndunarrými“.

Steinahópur er hvaða mengi steina sem er í sama lit og tengjast lárétt eða lóðrétt. Þrír steinar í röð mynda því hóp, þar sem hver steinn liggur lárétt eða lóðrétt við að minnsta kosti einn annan. Tveir steinar sem liggja skáhallt við hvorn annan tengjast hins vegar ekki og mynda því tvo hópa með einum steini hvorum. Ef þriðji steinninn væri lagður þannig að hann lægi við báða myndu þeir mynda þriggja steina hóp. Hópar geta orðið stórir og flóknir, en meginreglan er sú sama: ef steinn liggur lárétt eða lóðrétt við annan stein eru þeir báðir í sama hópi.

Hver tómur punktur sem liggur lárétt eða lóðrétt við steinahóp kallast öndunarrými hópsins. Einn steinn á miðju borðinu hefur því 4 öndunarrými, eitt í hverja átt. Þriggja steina hópur í röð við borðbrún hefur 5 öndunarrými – eitt við hvorn enda og þrjú inn að miðju borðsins. Einn steinn í horni borðsins hefur aðeins 2 öndunarrými. Átta steina hópur í ferningi hefur 13 öndunarrými – 12 utan um hópinn og eitt í miðjunni.

Hver steinn sem andstæðingurinn leggur við hóp fækkar öndunarrýmum hans um 1. Einn steinn með andstæðinga fyrir norðan, sunnan og austan hefur því aðeins 1 öndunarrými.

Reglur Go

Go er ekki aðeins fallegur á að líta; leikurinn sjálfur er líka fagur í einfaldleika sínum. Í meginatriðum eru aðeins 3 reglur í leiknum:

• Svartur byrjar og leikmenn leggja einn stein í einu til skiptis á borðið.
• Þegar steinn er lagður þannig að hópur andstæðingsins hefur engin öndunarrými er hópurinn tekinn.
• Leikmaður má ekki leggja stein þannig að fyrri staða endurtakist.

Einn steinn er því tekinn ef andstæðingurinn leggur fjóra steina á fjóra lárétta eða lóðrétta punkta umhverfis hann. Tveggja steina hóp við borðbrún má taka með fjórum andstæðingasteinum.

Augun – lykillinn að Go

Mikilvægt er að átta sig á því að erfitt er að taka átta steina í ferningi, því ef andstæðingurinn leggur stein í miðju hópsins verður sá steinn yfirleitt tekinn samstundis af hópnum umhverfis. Þess vegna myndi enginn leikmaður venjulega leika þannig.

Tómi punkturinn í miðju hópsins er dæmi um „auga“. Auga er tómur punktur sem er umkringdur lárétt eða lóðrétt af steinum í sama lit – og því yfirleitt erfitt fyrir andstæðing að taka. Augu eru þó ekki ómöguleg að taka; andstæðingur getur tekið átta steina hópinn eftir að hafa fyrst lagt steina á punktana 12 umhverfis hann. Þá er hópurinn berskjaldaður: ef eigandi hans leggur stein í miðjuna verður níu steina hópurinn tekinn samstundis, þar sem ekkert öndunarrými er eftir. Þetta er eina aðstæðan þar sem andstæðingnum er heimilt að leggja stein í miðjuna, því þá er síðasta öndunarrými hópsins fjarlægt og hópurinn tekinn. Steininn sem var lagður verður þá umkringdur fjórum öndunarrýmum.

Af þessu leiðir lykilatriði í vörn í Go: hópur með tvö augu er öruggur og verður aldrei tekinn. Það ætti að vera auðskilið: til að taka hópinn þarf að fjarlægja öll öndunarrými hans og því þyrfti að fylla bæði augun. En þar sem steinn sem lagður er í hvort auga yrði samstundis tekinn er ómögulegt að fylla bæði augun. Þar með er það sannað.

Niðurstaðan er því sú að augu eru gagnleg og hópur með tvö augu er ósigrandi.

Önnur hugtök

„Ko“ er staðbundin staða þar sem hægt er að endurtaka stöðuna endalaust. Yfirleitt er þetta einfalt dæmi þar sem annar leikmaðurinn tekur stein og hinn getur síðan lagt stein á staðinn þar sem steinn hans var tekinn og tekið aftur stein fyrri leikmannsins. Vegna þriðju reglunnar má leikmaður þó ekki strax leggja stein þannig að staðan verði eins og áður. Að minnsta kosti einn stein verður að leggja annars staðar áður en hægt er að snúa aftur í ko-stöðuna; annars yrði fyrri heildarstaða borðsins endurtekin.

„Seki“ er önnur staðbundin staða. Hugtakið á við um svæði sem hvorugur leikmaður þorir að leika í, því þá gæti andstæðingurinn tekið landsvæði eða steina.

Að hafa „Sente“ merkir að vera í þeirri stöðu að geta leikið leik sem neyðir andstæðinginn til að svara. Ef leikmaður með Sente leikur umræddan leik en andstæðingurinn svarar ekki eins og búist var við heldur leikur öðrum leik með enn meiri ógn, er sagt að andstæðingurinn hafi „tekið Sente“.

Steinahópur sem er í yfirvofandi hættu á að verða tekinn, það er hefur aðeins eitt öndunarrými eftir, er sagður vera í „Atari“.

„Dame“-punktur er tómur punktur milli landsvæða. Dame-punktur veitir hvorugum leikmanni forskot. Slíkir punktar eru látnir eiga sig þar til í lok leiks og ekki taldir með í stigagjöf.

Upphaf leiks

Go notar einfalt og áhrifaríkt forgjafarkerfi. Sá veikari leikur alltaf með svörtu en leggur einnig ákveðinn fjölda steina á borðið áður en leikurinn hefst, eftir stærð forgjafarinnar. Á borðinu eru níu auðkenndir skurðpunktar í ferningi sem kallast „stjörnupunktar“. Nauðsynlegur fjöldi steina er lagður á stjörnupunktana á eftirfarandi hátt:

• 1 steins forgjöf – á stjörnupunkti í horni
• 2 steina forgjöf – á stjörnupunktum í gagnstæðum hornum
• 3 og 4 steina forgjöf – á 3 eða 4 stjörnupunktum í hornum
• 5 steina forgjöf – 4 í hornum + 1 á hlið
• 6 steina forgjöf – 4 í hornum + 2 á gagnstæðum hliðum
• 7 og 8 steina forgjöf – 4 í hornum + 3 eða 4 á hliðum
• 9 steina forgjöf – á öllum 9 stjörnupunktunum

Upphaf Go-leiks er bæði mikilvægt og mjög erfitt að leika vel. Leikmenn reyna að hafa nægilegt bil milli steina til að þeir geti byrjað að umkringja landsvæði, en hafa þá samt nógu þétt saman til að tengja megi þá í hópa ef ráðist er á þá. Upphafssteinum er oftast komið fyrir nálægt hornunum – hornin eru auðveldasti staðurinn til að ná landsvæði, því aðeins þarf að umkringja þau á tvær hliðar. Góðir leikmenn byrja á því að staðsetja steina sem virðast af handahófi um borðið, en í raun eru þeir að gera tilkall til ákveðinna svæða. Eftir þetta upphafstímabil myndast staðbundnar skærur og stærri orrustur á umdeildum svæðum. Leikmenn þurfa að skilja og takast á við öll smærri átökin án þess að missa nokkurn tíma sjónar á heildarmyndinni.

Leikslok

Að lokum eru leikmenn sammála um að ekki sé hægt að leggja fleiri steina, þar sem allt landsvæði er gert tilkall til og öllum staðbundnum átökum lokið. Leikurinn heldur áfram þar til báðir leikmenn eru sammála um þetta. Þá eru sigurvegarinn og stigamunurinn ákveðnir.

Þetta er í stuttu máli gert með því að bera saman samanlagðan fjölda landsvæðispunkta og tekna fanga. Heildartölurnar skipta ekki máli – það er mismunurinn á þeim sem er mældur. Venja er að reikna þetta út með eftirfarandi aðferð, sem gerir talninguna mun auðveldari:

• Fyrst eru allir Dame-punktar fylltir – leikmenn skiptast á að leggja steina á þessi hlutlausu svæði þar til þau eru öll full. Yfirleitt er litið á þetta sem síðustu leiki leiksins; leiknum lýkur ekki fyrr en allir Dame-punktar hafa verið fylltir.
• Dauðir steinar (steinar innan yfirráðasvæðis andstæðingsins) teljast fangar og eru því fjarlægðir af borðinu og settir í safn fanga þess leikmanns sem tók þá.
• Til að einfalda talninguna er hver svartur fangi næst settur aftur á borðið á yfirráðasvæði svarts og hver hvítur fangi á yfirráðasvæði hvíts. Rökin eru einföld – hver fangi gefur 1 stig. Með því að setja hann á borðið tapast þetta stig, en það bætist upp með því að andstæðingurinn tapar einu stigi af yfirráðasvæði. Í heild stendur mismunurinn því óbreyttur.
• Til að auðvelda talninguna enn frekar eru steinar á borðinu nú færðir til þannig að yfirráðasvæðin myndi reglulegri mynstur. Við þetta gæta leikmenn þess einfaldlega að breyta ekki stærð svæðanna sem þeir eiga. Þegar svartur steinn er færður kemur eitt stig af yfirráðasvæði í ljós, en annað stig af yfirráðasvæði svarts er hulið til mótvægis. Þar sem því verður við komið er yfirráðasvæðum breytt í rétthyrnd form og stærri svæði oft löguð þannig að flatarmál þeirra sé margfeldi af tíu.
• Þegar borðið og fangarnir hafa verið samræmdir með þessum hætti má fljótt ákvarða sigurvegarann og sigurmismuninn með því að telja einfölduðu yfirráðasvæðin.

Þar sem almennt er viðurkennt að svartur hafi lítilsháttar forskot af því að leika fyrst eru leikir án forgjafar oft spilaðir í tveimur leikjum, þar sem leikmenn skiptast á að leika svart. Sigurmismunurinn úr báðum leikjunum er lagður saman að þeim loknum til að ákvarða sigurvegarann.

Önnur aðferð sem þróaðist í nútímanum til að jafna þennan mun er að gefa hvítum 6,5 aukastig í hverjum leik.

Aftur í leikinn