Rregullat e Go

Pajisjet dhe qëllimi

Farat e Go-s janë disqe në formë lenteje, të zinj dhe të bardhë, të quajtur gurë. Tabela e Go-s mund të jetë një tabelë e sheshtë ose ajo tradicionale për dysheme, me këmbë (Go-ban). Në të dyja rastet, tabela është thjesht një rrjet me 19 x 19 vija dhe gurët vendosen në kryqëzimet e tyre. Për lojëra më të shkurtra dhe për fillestarë përdoren zakonisht tabela 13 x 13 dhe 9 x 9.

Go është një lojë pushtimi territoresh – qëllimi kryesor është të rrethosh sa më shumë territor të jetë e mundur. Gjatë këtij procesi mund të kapen gurët kundërshtarë dhe fituesi është lojtari që në fund ka territorin dhe gurët e kapur në sasinë më të madhe.

Përkufizime themelore

Termat më të rëndësishëm për t'u kuptuar janë "grup" dhe "liri".

Një grup gurësh është çdo bashkësi gurësh të së njëjtës ngjyrë që janë të lidhur ortogonalisht (horizontalisht ose vertikalisht). Kështu, tre gurë në një rresht formojnë një grup, sepse çdo gur është ortogonalisht pranë të paktën një guri tjetër. Megjithatë, dy gurë pranë njëri-tjetrit në diagonale nuk janë të lidhur dhe formojnë thjesht dy grupe me nga një gur. Nëse dy gurëve diagonalë u shtohet një gur i tretë, i cili prek të dy, formohet një grup me tre gurë. Grupet mund të bëhen shumë të mëdha dhe të ndërlikuara, por parimi mbetet i njëjtë: nëse një gur ndodhet ortogonalisht pranë një guri tjetër, të dy janë pjesë e të njëjtit grup.

Çdo pikë e zbrazët ortogonalisht pranë një grupi gurësh quhet liri e atij grupi. Prandaj, një gur i vetëm në mes të tabelës ka 4 liri, nga një në secilin prej 4 drejtimeve. Një grup me 3 gurë në një rresht, i vetëm në skaj të tabelës, ka 5 liri – nga një në secilin skaj dhe 3 drejt qendrës së tabelës. Një gur i vetëm në cep të tabelës ka vetëm 2 liri. Ndërsa një grup me 8 gurë të vendosur në formë katrori, i vetëm, ka 13 liri – 12 përreth dhe 1 në mes.

Çdo gur i vendosur nga kundërshtari pranë një grupi ia zvogëlon atij numrin e lirive me 1. Kështu, një gur i vetëm me gurë kundërshtarë në veri, jug dhe lindje ka vetëm 1 liri.

Rregullat e Go-s

Go nuk është vetëm tërheqës për syrin; edhe vetë loja është bukur estetike në thjeshtësinë e saj. Në thelb, loja ka vetëm 3 rregulla:

• Duke filluar me të zinjtë, lojtarët vendosin me radhë nga një gur në tabelë.
• Kur një gur vendoset në mënyrë që një grup gurësh kundërshtarë të mbetet pa liri, ai grup kapet.
• Një lojtar nuk mund të vendosë një gur në një pozicion që përsërit një pozicion të mëparshëm.

Pra, një gur i vetëm kapet nëse kundërshtari vendos katër gurë në katër pikat ortogonale përreth tij. Po kështu, një grup me 2 gurë në skaj të tabelës kapet nga 4 gurë armikë.

Sytë – çelësi i Go-s

Është e rëndësishme të kuptohet se një grup me 8 gurë të vendosur në formë katrori është i vështirë për t'u kapur, sepse nëse kundërshtari vendos një gur në mes të grupit, në shumicën e rasteve ai gur kapet menjëherë nga grupi përreth. Prandaj, zakonisht asnjë lojtar nuk do të bënte një lëvizje të tillë.

Pika e zbrazët në mes të grupit është shembull i një "syri". Sy është çdo pikë e zbrazët e rrethuar ortogonalisht nga gurë të së njëjtës ngjyrë – gjithmonë e vështirë për t'u kapur nga kundërshtari. Megjithatë, sytë nuk janë të pamundur për t'u marrë: grupi me 8 gurë mund të kapet nga një kundërshtar që fillimisht zë 12 pikat përreth. Pas kësaj, grupi me 8 gurë bëhet i pambrojtur; nëse lojtari që e zotëron e luan gurin në mes të grupit, grupi me 9 gurë do të kapej menjëherë, pasi nuk do të kishte më liri. Kjo është e vetmja situatë kur kundërshtari mund të luajë ligjërisht një gur në mes, sepse kështu eliminohet liria e fundit e grupit dhe ai kapet. Guri i sapovendosur do të mbetej i rrethuar nga 4 liri.

Nga kjo rrjedh faktori kryesor i mbrojtjes në Go: çdo grup që përmban dy sy është i sigurt dhe nuk mund të kapet kurrë. Kjo kuptohet lehtë pas një çasti mendimi: për të kapur grupin duhet të eliminohen të gjitha liritë, pra duhen zënë të dy sytë. Por, meqë një gur i luajtur në cilindo sy do të kapej menjëherë, është e pamundur që të dy sytë të zihen. QED.

Si përfundim, sytë janë të dobishëm dhe një grup me 2 sy është i paprekshëm.

Terma të tjerë

"Ko" është një situatë lokale në të cilën një pozicion mund të përsëritet pafundësisht. Zakonisht, bëhet fjalë për një situatë të thjeshtë ku një lojtar kap një gur dhe lojtari tjetër mund të luajë menjëherë në vendin ku sapo iu kap guri, duke kapur përsëri gurin e lojtarit të parë. Megjithatë, për shkak të rregullit të tretë, një lojtar nuk mund të luajë menjëherë një gur për ta rikthyer pozicionin siç ishte. Duhet të luhet të paktën një gur diku tjetër përpara se lojtari të mund ta përmbysë situatën Ko; përndryshe do të përsëritej një pozicion i mëparshëm i përgjithshëm i tabelës.

"Seki" është një tjetër situatë lokale. Ky term i referohet një zone ku asnjëri lojtar nuk guxon të luajë, sepse kjo do t'i mundësonte kundërshtarit të kapte territor ose gurë.

Të kesh "Sente" do të thotë të jesh në pozicion për të bërë një lëvizje që e detyron kundërshtarin të kundërveprojë. Nëse një lojtar me sente bën lëvizjen në fjalë dhe kundërshtari, në vend që të përgjigjet siç pritej, bën një lëvizje tjetër me një kërcënim edhe më të madh, thuhet se kundërshtari ka "marrë Sente-n".

Çdo grup gurësh që kërcënohet të kapet së shpejti, pra që ka mbetur me vetëm një liri, thuhet se është në "Atari".

Një pikë "dame" është një pikë e zbrazët midis territoreve. Kur ka një pikë dame, asnjëri lojtar nuk përfiton prej saj. Pikat dame lihen të paprekura deri në fund të lojës dhe më pas nuk llogariten në rezultat.

Fillimi

Go përdor një sistem të thjeshtë dhe efektiv handikapi. Lojtari më i dobët luan gjithmonë me të zinjtë, por para fillimit të lojës vendos në tabelë një numër gurësh që varet nga handikapi. Tabela ka nëntë kryqëzime të theksuara, të vendosura në formë katrori, të quajtura pika "yll". Numri përkatës i gurëve vendoset në pikat yll si më poshtë:

• Handikap me 1 gur – në një pikë yll në cep
• Handikap me 2 gurë – në pikat yll të dy cepave të kundërt
• Handikap me 3 dhe 4 gurë – në 3 ose 4 pika yll në cepa
• Handikap me 5 gurë – 4 cepa + 1 pikë yll anësore
• Handikap me 6 gurë – 4 cepa + 2 pika yll anësore të kundërta
• Handikap me 7 dhe 8 gurë – 4 cepat + 3 ose 4 pika yll anësore
• Handikap me 9 gurë – të 9 pikat yll

Fillimi i lojës në Go është njëkohësisht kritik dhe shumë i vështirë për t'u bërë mirë. Lojtarët përpiqen t'i vendosin gurët aq larg sa të fillojnë të rrethojnë territore, por aq afër sa të mund t'i lidhin në grupe nëse sulmohen. Gurët e parë zakonisht vendosen pranë cepave – cepat janë vendet më të lehta për të pushtuar territor, sepse duhen rrethuar vetëm nga dy anë. Lojtarët e mirë e fillojnë duke vendosur gurë që duken rastësisht nëpër tabelë, por në të vërtetë po shënojnë pretendimet e tyre mbi zona të caktuara. Pas kësaj periudhe fillestare, në zonat e diskutueshme zhvillohen përleshje lokale dhe beteja më të mëdha. Lojtarët duhet të jenë në gjendje t'i kuptojnë dhe t'i përballojnë të gjitha konfliktet e vogla, pa u shpërqendruar kurrë nga pamja e përgjithshme e luftës.

Përfundimi

Më në fund, lojtarët bien dakord se nuk mund të vendosen më gurë, pasi i gjithë territori është pretenduar dhe të gjitha betejat lokale kanë përfunduar. Loja vazhdon derisa të dy lojtarët të bien dakord për këtë. Në këtë pikë përcaktohen fituesi dhe diferenca e fitores.

Kjo bëhet duke krahasuar shumën e pikëve të territorit me numrin e robërve të kapur. Shumat totale nuk janë të rëndësishme – matet diferenca mes tyre. Zakonisht kjo llogaritet përmes procesit të mëposhtëm, i cili e bën numërimin shumë më të lehtë:

• Së pari mbushen të gjitha pikat dame – lojtarët vazhdojnë të luajnë me radhë gurët e tyre në këto zona neutrale derisa të mbushen të gjitha. Këto zakonisht konsiderohen lëvizjet e fundit të lojës; loja përfundon vetëm pasi të jenë mbushur të gjitha pikat dame.
• Çdo gur i vdekur (gurët brenda territorit të kundërshtarit) konsiderohet i kapur dhe për këtë arsye hiqet nga fusha e lojës dhe vendoset te grumbulli i gurëve të kapur nga secili lojtar.
• Për ta thjeshtuar numërimin, më pas çdo gur i zi i kapur vendoset përsëri në fushë, brenda territorit të zi, ndërsa gurët e bardhë të kapur vendosen brenda territorit të bardhë. Logjika është e thjeshtë: çdo gur i kapur vlen 1 pikë, kështu që vendosja e tij në fushë e humbet këtë pikë, por kjo kompensohet nga fakti që kundërshtari humbet një pikë territori. Në përgjithësi, diferenca mbetet e njëjtë.
• Për ta lehtësuar më tej procesin e numërimit, gurët në fushë zhvendosen tani në mënyrë që territoret të formojnë modele më të rregullta. Gjatë këtij procesi, lojtarët kujdesen thjesht të mos ndryshojnë sasinë e territorit që zotërojnë. Kështu, çdo gur i zi i zhvendosur zbulon një pikë territori, por për ta kompensuar mbulohet një pikë tjetër e territorit të zi. Kur është e mundur, territoret riformohen në trajta drejtkëndore dhe shpesh territoret më të mëdha shndërrohen në zona me sipërfaqe shumëfish të dhjetës.
• Pasi fusha dhe gurët e kapur janë sistemuar në këtë mënyrë, fituesi dhe diferenca e fitores mund të përcaktohen shpejt duke numëruar territoret e thjeshtuara.

Meqë përgjithësisht pranohet se i ziu ka një avantazh të vogël ngaqë luan i pari, ndeshjet pa handikap shpesh zhvillohen si një seri prej dy lojërash, ku lojtarët luajnë me radhë me gurët e zinj. Pas përfundimit të të dyja lojërave, diferencat e fitores mblidhen për të përcaktuar fituesin.

Një mënyrë alternative për të trajtuar këtë çekuilibër, e zhvilluar në kohët moderne, është t’i jepen të bardhit 6,5 pikë shtesë në çdo lojë.

Kthehu te loja