Go Kuralları

Ekipman ve Amaç

Go taşları, taş adı verilen siyah ve beyaz, mercek biçimli pullardır. Go tahtası düz bir masa tahtası olabileceği gibi, daha geleneksel olan ayaklı yer tahtası (Go-ban) da olabilir. Her iki durumda da tahta, taşların çizgilerin kesişim noktalarına yerleştirildiği 19 x 19 çizgiden oluşan basit bir ızgaradır. Daha kısa oyunlar ve yeni başlayanlar için 13 x 13 ve 9 x 9 tahtalar yaygın olarak kullanılır.

Go, bölge ele geçirme oyunudur; temel amaç mümkün olduğunca fazla bölgeyi çevrelemektir. Bunu yaparken rakibin taşları ele geçirilebilir. Oyunun sonunda en fazla bölgeye ve ele geçirilmiş taşa sahip olan oyuncu kazanır.

Temel Tanımlar

Anlaşılması gereken en temel terimler "grup" ve "özgürlük"tür.

Taş grubu, ortogonal olarak (yatay veya dikey) birbirine bağlı, aynı renkteki taşlardan oluşan herhangi bir topluluktur. Örneğin bir çizgi üzerinde art arda duran üç taş bir grup oluşturur; çünkü her taş en az bir başka taşın hemen yatay veya dikey yanındadır. Buna karşılık çapraz duran iki taş hiçbir şekilde bağlı değildir ve bu nedenle her biri bir taştan oluşan iki ayrı grup sayılır. Çapraz duran bu iki taşın yanına, ikisine de komşu olacak şekilde üçüncü bir taş eklenirse üç taşlı bir grup oluşur. Gruplar oldukça büyük ve karmaşık olabilir, ancak ilke aynıdır: Bir taş başka bir taşın hemen yatay veya dikey yanındaysa, ikisi aynı grubun parçasıdır.

Bir taş grubuna ortogonal olarak bitişik her boş nokta, o grubun özgürlüğü olarak adlandırılır. Bu nedenle tahtanın ortasında tek başına duran bir taşın, dört yönde birer tane olmak üzere 4 özgürlüğü vardır. Tahtanın kenarında bir sıra hâlinde tek başına duran 3 taşlı bir grubun 5 özgürlüğü vardır: iki uçta 1'er, tahtanın ortasına doğru da 3 özgürlük. Tahtanın köşesindeki tek bir taşın ise yalnızca 2 özgürlüğü vardır. Tek başına kare şeklinde dizilmiş 8 taşlı bir grubun 13 özgürlüğü bulunur: dış çevresinde 12 ve ortasında 1 özgürlük.

Rakip tarafından bir grubun yanına yerleştirilen her taş, özgürlük sayısını 1 azaltır. Örneğin kuzeyinde, güneyinde ve doğusunda rakip taşlar bulunan tek bir taşın yalnızca 1 özgürlüğü kalır.

Go Kuralları

Go yalnızca göze hoş gelen bir oyun değildir; oyunun kendisi de sadeliği içinde son derece estetik ve zariftir. Temelde oyunun yalnızca 3 kuralı vardır:

• Siyah başlar; oyuncular sırayla tahtaya birer taş yerleştirir.
• Bir taş, rakip taşlardan oluşan bir grubun hiç özgürlüğü kalmayacak şekilde oynandığında, o grup ele geçirilir.
• Bir oyuncu, önceki bir konumun yeniden oluşmasına neden olacak bir yere taş oynayamaz.

Bu nedenle rakip, etrafındaki dört ortogonal noktaya dört taş yerleştirirse tek bir taş ele geçirilir. Tahtanın kenarındaki 2 taşlı bir grup da 4 rakip taş tarafından ele geçirilir.

Gözler — Go'nun anahtarı

Kare şeklinde dizilmiş 8 taşlı bir grubun ele geçirilmesinin zor olduğunu anlamak önemlidir; çünkü rakip grubun ortasına bir taş yerleştirirse, çoğu durumda bu taş çevresindeki grup tarafından hemen ele geçirilir. Bu nedenle hiçbir oyuncu normalde böyle bir hamle yapmaz.

Grubun ortasındaki boş nokta bir "göz" örneğidir. Göz, aynı renkteki taşlarla ortogonal olarak çevrelenmiş herhangi bir boş noktadır ve rakibin ele geçirmesi her zaman zordur. Ancak gözleri ele geçirmek imkânsız değildir: Rakip önce çevredeki 12 noktayı doldurursa 8 taşlı grup ele geçirilebilir. Bundan sonra 8 taşlı grup savunmasız kalır; grubun sahibi ortasına oynarsa, kalan hiçbir özgürlüğü olmayan 9 taşlı grup hemen ele geçirilir. Rakibin ortadaki noktaya taş oynamasının geçerli olduğu tek durum budur; çünkü bu hamle grubun son özgürlüğünü de ortadan kaldırır ve grup ele geçirilir. Yeni oynanan taş ise 4 özgürlükle çevrili kalır.

Buradan Go savunmasının temel ilkesi ortaya çıkar: İki göz içeren her grup güvendedir ve asla ele geçirilemez. Biraz düşününce bunu anlamak kolaydır; grubu ele geçirmek için tüm özgürlüklerin ortadan kaldırılması gerekir, dolayısıyla iki gözün de doldurulması gerekir. Ancak iki gözden herhangi birine oynanan taş hemen ele geçirileceğinden, ikisini birden doldurmak mümkün değildir. QED.

Sonuç olarak gözler faydalıdır ve iki gözü olan bir grup yenilmezdir.

Diğer Terimler

"Ko", bir konumun sonsuza kadar tekrarlanabildiği yerel bir durumdur. Genellikle bir oyuncunun bir taşı ele geçirmesi, diğer oyuncunun da kendi taşı az önce ele geçirilen yere oynayarak ilk oyuncunun taşını ele geçirmesi şeklinde basit bir durumdur. Ancak yukarıdaki üçüncü kural nedeniyle oyuncu, konumu hemen eski hâline getirecek şekilde taş oynayamaz. Ko durumunu tersine çevirebilmek için önce en az bir taş başka bir yerde oynanmalıdır; aksi hâlde tahtanın önceki genel konumu tekrarlanmış olur.

"Seki" de başka bir yerel durumdur. Bu terim, hiçbir oyuncunun o bölgeye oynamaya cesaret edemediği bir alan için kullanılır; çünkü böyle bir hamle rakibin bölgeyi veya taşları ele geçirmesine yol açar.

"Sente" sahibi olmak, rakibi karşılık vermeye zorlayacak bir hamle yapabilecek durumda olmak demektir. Sente sahibi bir oyuncu söz konusu hamleyi yapar ve rakip, beklenen şekilde karşılık vermek yerine daha büyük bir tehdit içeren farklı bir hamle yaparsa, rakibin "Sente'yi ele geçirdiği" söylenir.

Yakında ele geçirilme tehdidi altında olan, yani yalnızca bir özgürlüğü kalmış her taş grubunun "Atari" durumunda olduğu söylenir.

"Dame" noktası, bölgeler arasındaki boş bir noktadır. Bir dame noktası olduğunda hiçbir oyuncu bundan yarar sağlamaz. Dame noktaları oyunun sonuna kadar boş bırakılır ve ardından puanlamada dikkate alınmaz.

Oyuna Başlarken

Go'da basit ve etkili bir dengeleme sistemi kullanılır. Daha zayıf oyuncu her zaman siyahla oynar; ayrıca handikap miktarına bağlı olarak oyun başlamadan önce tahtaya belirli sayıda taş yerleştirir. Tahtada, "yıldız" noktaları adı verilen, kare biçiminde işaretlenmiş dokuz belirgin kesişim bulunur. Gerekli sayıdaki taş yıldız noktalarına şu şekilde yerleştirilir:

• 1 taş handikapı — bir köşe yıldız noktasına
• 2 taş handikapı — karşılıklı köşe yıldız noktalarına
• 3 ve 4 taş handikapı — 3 veya 4 köşe yıldız noktasına
• 5 taş handikapı — 4 köşe + 1 kenar yıldız noktasına
• 6 taş handikapı — 4 köşe + karşılıklı kenarlardaki 2 yıldız noktasına
• 7 ve 8 taş handikapı — 4 köşe + 3 veya 4 kenar yıldız noktasına
• 9 taş handikapı — 9 yıldız noktasının tamamına

Go oyununa başlamak hem kritik hem de iyi yapılması çok zor bir iştir. Oyuncular, bölge çevrelemelerinin başlangıcını oluşturacak kadar uzak; saldırıya uğradıklarında gruplara bağlanabilecek kadar da yakın taşlar oynamaya çalışır. İlk taşlar genellikle köşelerin yakınına oynanır; çünkü köşeler bölge ele geçirmek için en kolay yerlerdir ve yalnızca iki taraftan çevrelenmeleri gerekir. İyi oyuncular oyuna taşları tahtaya rastgele serpiştiriyormuş gibi başlar, ancak aslında belirli bölgelerde hak iddia ederler. Bu ilk aşamadan sonra çekişmeli bölgelerde yerel çatışmalar ve daha büyük savaşlar ortaya çıkar. Oyuncular, savaşın genel görünümünden asla kopmadan tüm bu küçük çatışmaları kavrayıp yönetebilmelidir.

Oyunu Bitirmek

Sonunda oyuncular, tüm bölgeler sahiplenildiği ve yerel savaşlar sonuçlandığı için artık başka taş oynanamayacağı konusunda anlaşır. Her iki oyuncu da bunu kabul edene kadar oyun devam eder. Bu noktada kazanan ve galibiyet farkı belirlenir.

Bu işlem, bölge puanlarının toplamı ile ele geçirilen esir taşların sayısının karşılaştırılmasıyla özetlenebilir. Toplamların kendisi önemli değildir; ölçülen, aralarındaki farktır. Sayımı kolaylaştırmak için genellikle şu yöntem izlenir:

• Önce tüm dame noktaları doldurulur — oyuncular bu tarafsız alanlardaki noktaların tamamı dolana kadar sırayla taş oynar. Bunlar genellikle oyunun son hamleleri sayılır; tüm dame noktaları doldurulmadan oyun bitmiş kabul edilmez.
• Ölü taşlar (rakibin bölgesi içindeki taşlar) esir olarak kabul edilir ve bu nedenle artık tahtadan kaldırılarak her oyuncunun ele geçirdiği taşların bulunduğu yığına alınır.
• Sayımı kolaylaştırmak için, siyah esirlerin her biri siyah bölgeye, beyaz esirlerin her biri de beyaz bölgeye geri yerleştirilir. Mantık basittir: Her esir 1 puan değerindedir; taşı tahtaya yerleştirmek bu puanı kaybettirir, ancak rakibin bölgesinden de 1 puan eksiltir. Böylece genel fark değişmez.
• Sayım işlemini daha da kolaylaştırmak için tahtadaki taşlar, bölgeler daha düzgün şekiller oluşturacak şekilde yeniden düzenlenir. Bunu yaparken oyuncular, sahip oldukları bölge miktarını değiştirmemeye dikkat eder. Örneğin, taşınan her siyah taş bir bölge puanını açığa çıkarır, ancak bunu dengelemek için başka bir siyah bölge puanı kapatılır. Mümkün olduğunda bölgeler dikdörtgen şekillere dönüştürülür; çoğu zaman daha büyük bölgeler de onu oluşturan alanların toplamı on'un katı olacak şekilde yeniden düzenlenir.
• Tahta ve esirler bu şekilde düzenlendikten sonra, basitleştirilmiş bölgelerin sayılmasıyla kazanan ve galibiyet farkı hızlıca belirlenebilir.

Siyahın oyuna ilk başladığı için genellikle küçük bir avantaja sahip olduğu kabul edildiğinden, handikapsız oyunlar çoğu zaman oyuncuların sırayla siyah oynadığı iki oyunun en iyisi olarak kararlaştırılır. Kazananı belirlemek için iki oyun tamamlandıktan sonra galibiyet farkları toplanır.

Bu dengesizliği gidermek için modern dönemde geliştirilen alternatif yöntem, her oyunda beyaza 6,5 ek puan vermektir.

Oyuna dön