Go düzgünleri

Enjamlar we maksat

Go daşlary gara we ak reňkli, linza şekilli daşjagazlardyr. Go tagtasy tekiz stol tagtasy ýa-da has däp bolan aýakly ýer tagtasy (Go-ban) bolup biler. Her niçik bolsa-da, tagta 19 x 19 çyzykdan ybarat tor bolup, daşlar şol çyzyklaryň kesişýän ýerlerine goýulýar. Gysga oýunlar we täze öwrenijiler üçin köplenç 13 x 13 we 9 x 9 ölçegli tagtalar ulanylýar.

Go territoriýany basyp almak oýnudyr — esasy maksat mümkin boldugyça köp territoriýany gabap almakdyr. Şonda garşydaşyň daşlary basylyp alnyp bilner, oýnuň ahyrynda iň köp territoriýasy we basyp alan daşy bolan oýunçy ýeňiji bolýar.

Esasy düşünjeler

Düşünmek üçin iň möhüm adalgalar "topar" we "erkinlik" düşünjeleridir.

Daşlar topary — bir reňkdäki we göni ugur boýunça (keseligine ýa-da dikligine) birleşen daşlaryň islendik toplumydyr. Mysal üçin, bir çyzyk boýunça hatara düzülen üç daş topar emele getirýär, sebäbi her daş iň bolmanda bir beýleki daşa göni ugurda ýanaşýar. Emma biri-birine diagonal ýanaşýan iki daş hiç hili birleşmeýär we şonuň üçin hersi bir daşdan ybarat iki aýratyn topar bolýar. Eger şol iki diagonal daşyň ikisine-de ýanaşar ýaly üçünji daş goýulsa, üç daşdan ybarat topar emele geler. Toparlar örän uly we çylşyrymly bolup biler, ýöne esasy ýörelge üýtgemeýär — bir daş başga bir daşa göni ugurda ýanaşýan bolsa, olaryň ikisi-de bir toparyň bölegidir.

Daşlar toparyna göni ugurda ýanaşýan islendik boş nokada şol toparyň erkinligi diýilýär. Şonuň üçin tagtanyň ortasynda ýeke duran daşyň 4 erkinligi bar — dört ugryň hersinde birden. Tagtanyň gyrasynda hatar bolup duran 3 daşdan ybarat toparyň 5 erkinligi bar: iki ujunda birden we tagtanyň ortasyna tarap üç. Tagtanyň burçundaky ýeke daşyň bary-ýogy 2 erkinligi bar. Özbaşyna kwadrat görnüşinde ýerleşen 8 daşdan ybarat toparyň bolsa 13 erkinligi bar — daş-töwereginde 12 we ortasynda 1.

Garşydaş tarapyndan toparyň ýanynda goýlan her daş erkinlikleriň sanyny 1-e azaldýar. Şonuň üçin demirgazygynda, günortasynda we gündogarynda garşydaş daşlary bolan ýeke daşyň diňe 1 erkinligi galýar.

Go oýnunyň düzgünleri

Go diňe göze ýakymly bolman, eýsem oýnuň özi hem ýönekeýligi bilen ajaýypdyr. Aslynda oýnuň bary-ýogy 3 düzgüni bar:

• Gara daşdan başlap, oýunçylar nobatma-nobat tagta bir daş goýýarlar.
• Daş goýulanda garşydaş daşlar toparynyň hiç hili erkinligi galmasa, şol topar basylyp alynýar.
• Oýunçy öňki ýagdaýyň gaýtalanmagyna getirjek ýere daş goýup bilmez.

Şeýlelikde, garşydaş oňa dört göni ugurdan ýanaşýan nokatlaryň ählisine daş goýsa, ýeke daş basylyp alynýar. Tagtanyň gyrasyndaky 2 daşdan ybarat topar bolsa 4 garşydaş daşy tarapyndan basylyp alynýar.

Gözler — Go oýnunyň esasy

Kwadrat görnüşinde ýerleşen 8 daşdan ybarat topary basyp almagyň kyndygyna düşünmek möhümdir: garşydaş toparyň ortasyna daş goýsa, köplenç şol daş töwerekdäki topar tarapyndan derrew basylyp alynýar. Şonuň üçin adatda hiç bir oýunçy beýle ädim ädýän däldir.

Toparyň ortasyndaky boş nokat "göz" diýilýän zadyň mysalydyr. Göz — şol bir reňkdäki daşlar tarapyndan göni ugurlarda gurşalan islendik boş nokatdyr; ony garşydaş üçin basyp almak örän kyn bolýar. Emma gözleri basyp almak mümkin däl däldir: garşydaş ilki bilen töweregindäki 12 nokady eýelese, 8 daşdan ybarat topar basylyp alnyp bilner. Şondan soň 8 daşdan ybarat topar goragsyz galýar — eger onuň eýesi toparyň ortasyna daş goýsa, 9 daşdan ybarat toparyň hiç hili erkinligi galmaýandygy üçin derrew basylyp alynýar. Garşydaşyň ortada daş goýmagyna rugsat berilýän ýeke ýagdaý hem şudur: şeýle etmek toparyň soňky erkinligini ýok edýär we topar basylyp alynýar. Täze goýlan daş bolsa 4 erkinligi bolan ýagdaýda galýar.

Mundan Go oýnuny goramakdaky esasy netije gelip çykýar — iki gözi bolan islendik topar howpsuzdyr we hiç haçan basylyp alnyp bilinmez. Muny azajyk oýlanyp görmek aňsat: topary basyp almak üçin onuň ähli erkinliklerini ýok etmeli, diýmek, iki gözi hem eýelemeli. Emma gözleriň haýsydyr birine goýlan daş derrew basylyp alynýandygy üçin, iki gözi birbada eýelemek mümkin däldir. Şonuň üçinem bu netije jedelsizdir.

Jemläp aýtsak, gözler peýdalydyr, iki gözi bolan topar bolsa ejizlenmezdir.

Beýleki adalgalar

"Ko" — ýagdaýyň tükeniksiz gaýtalanyp bilýän ýerli ýagdaýydyr. Adatça bu bir oýunçynyň daşy basyp almagy, beýleki oýunçynyň bolsa öz daşy ýaňy basylyp alnan ýere daş goýup, birinji oýunçynyň daşyny gaýtadan basyp almagy ýaly ýönekeý ýagdaýdyr. Ýöne ýokardaky üçünji düzgüne görä, oýunçy ýagdaýy öňküsi ýaly etmek üçin derrew şol ýere daş goýup bilmez. Ko ýagdaýyny üýtgetmezden ozal azyndan bir daş başga ýerde goýulmalydyr, ýogsam tagtanyň öňki umumy ýagdaýy gaýtalanar.

"Seki" hem bir ýerli ýagdaýdyr. Bu adalga oýunçylaryň hiç biriniň şol ýere daş goýup bilmeýän ýerini aňladýar, sebäbi şeýle etse, garşydaş territoriýany ýa-da daşlary basyp alyp biler.

"Sente" ýagdaýynda bolmak garşydaşy jogap ädimini ätmäge mejbur edýän hereketi etmäge mümkinçilik almagy aňladýar. Sente ýagdaýyndaky oýunçy şeýle hereketi etse, garşydaş garaşylýan görnüşde jogap bermegiň ýerine has uly howp döredýän başga hereketi etse, garşydaşyň "Sente-ni ele alandygy" aýdylýar.

Derrew basylyp alynmak howpy astyndaky, ýagny diňe bir erkinligi galan islendik daşlar topary "Atari" ýagdaýyndadyr.

"Dame" nokady territoriýalaryň arasyndaky boş nokatdyr. Dame nokadynda hiç bir oýunçy artykmaçlyk gazanmaýar. Dame nokatlary oýnuň ahyryna çenli boş goýulýar we soňra hasapda göz öňünde tutulmaýar.

Başlamak

Go ýönekeý we täsirli handikap ulgamyny ulanýar. Güýji pes oýunçy hemişe gara daşlar bilen oýnaýar we handikapyň möçberine görä oýun başlamazdan öň tagta belli bir mukdarda daş goýýar. Tagtada "ýyldyz" nokatlary diýilýän, kwadrat görnüşinde bellenen dokuz sany aýratyn kesişme bar. Gerekli daşlar ýyldyz nokatlaryna şeýle goýulýar:

• 1 daşlyk handikap — bir burçdaky ýyldyz nokadyna
• 2 daşlyk handikap — garşylykly burçlardaky ýyldyz nokatlaryna
• 3 we 4 daşlyk handikap — 3 ýa-da 4 burçdaky ýyldyz nokatlaryna
• 5 daşlyk handikap — 4 burç + 1 gapdal ýyldyz nokady
• 6 daşlyk handikap — 4 burç + garşylykly taraplardaky 2 gapdal ýyldyz nokady
• 7 we 8 daşlyk handikap — 4 burç + 3 ýa-da 4 gapdal ýyldyz nokady
• 9 daşlyk handikap — 9 ýyldyz nokadynyň ählisi

Go oýnuny başlamak örän möhüm we ony gowy ýerine ýetirmek örän kyn. Oýunçylar territoriýany gabamagyň başlangyjyny emele getirer ýaly daşlaryny biri-birinden ýeterlik uzakda, emma hüjüme sezewar bolanlarynda toparlara birleşip biler ýaly ýeterlik ýakyn goýmaga çalyşýarlar. Ilkinji daşlar köplenç burçlaryň golaýynda goýulýar — burçlarda territoriýa basyp almak iň aňsatdyr, sebäbi diňe iki tarapyndan gurşamak gerek. Gowy oýunçylar ilki daşlaryny tagtada tötänleýin ýaly görünýän tertipde ýerleşdirýärler, hakykatda bolsa belli bir ýerler üçin hukuklaryny mälim edýärler. Bu başlangyç döwürden soň jedelli ýerlerde ýerli çaknyşyklar we uly söweşler başlanýar. Oýunçylar umumy söweş meýdanyndan ünsüni sowmazdan, ähli ownuk çaknyşyklara düşünip we olary dolandyryp bilmelidirler.

Tamamlamak

Ahyrynda oýunçylar ähli territoriýanyň eýelenendigini we ähli ýerli söweşleriň tamamlanandygyny, şonuň üçin başga daş goýup bolmaýandygyny ykrar edýärler. Iki oýunçy hem muňa razy bolýança oýun dowam edýär. Şonda ýeňiji we ýeňşiň tapawudy kesgitlenýär.

Bu, gysgaça aýdylanda, territoriýa nokatlarynyň jemi bilen basylyp alnan ýesir daşlarynyň sanyny deňeşdirmek arkaly ýerine ýetirilýär. Jemi sanlaryň özi möhüm däl — olaryň arasyndaky tapawut hasaplanýar. Hasaplamany ýeňilleşdirýän şu aşakdaky tertip boýunça işlemek däp bolup galypdyr:

• Ilki bilen ähli Dame nokatlary doldurylýar — oýunçylar bitarap ýerleriň ählisi dolýança şol nokatlara nobatma-nobat daş goýýarlar. Bular adatça oýnuň soňky ädimleri hasaplanýar; ähli Dame nokatlary doldurylýança oýun tamamlananok.
• Islendik öli daşlar (garşydaşyň territoriýasynyň içindäki daşlar) ýesir hasaplanýar we şonuň üçin indi tagtadan aýrylyp, her bir oýunçynyň alan daşlarynyň üýşmegine goşulýar.
• Hasaplamagy ýeňilleşdirmek üçin indiki ädimde her bir gara ýesir gara territoriýanyň içine, ak ýesirler bolsa ak territoriýanyň içine tagtada gaýtadan ýerleşdirilýär. Düşünjesi ýönekeý: her bir ýesir 1 utuk hasaplanýar. Ony tagtada ýerleşdirmek bilen şol utuk ýitirilýär, ýöne munuň öwezi garşydaşyň territoriýasynyň bir utuk kemelmegi bilen dolunýar. Netijede tapawut üýtgemeýär.
• Hasaplamagy has-da ýeňilleşdirmek üçin indi tagtadaky daşlar territoriýalar has tertipli görnüşleri emele getirer ýaly başga ýerlere geçirilýär. Bu edilende oýunçylar eýelenen territoriýanyň möçberini üýtgetmezlige üns berýärler. Şeýlelikde, her bir göçürilen gara daş bir territoriýa utugyny açýar, ýöne onuň öwezine başga bir gara territoriýa utugy ýapylýar. Mümkin bolan ýerlerde territoriýalar gönüburçly şekillere getirilýär, köplenç bolsa uly territoriýalar onluklaryň köpeldijisi bolan meýdanlara täzeden düzülýär.
• Tagta we ýesirler şu görnüşde tertibe salnandan soň, ýeňijini we ýeňiş tapawudyny ýönekeýleşdirilen territoriýalary sanamak arkaly çalt kesgitlemek bolýar.

Ilkinji göçümi edýändigi sebäpli gara daşlaryň az-kem artykmaçlygynyň bardygy umumylykda ykrar edilýär. Şonuň üçin handikapsyz oýunlar köplenç iň köp iki oýundan ybarat görnüşde geçirilýär we oýunçylar gara daşlar bilen gezekleşip oýnaýarlar. Iki oýun hem tamamlanandan soň ýeňiş tapawutlary jemlenip, ýeňiji kesgitlenýär.

Bu deňagramsyzlygy aradan aýyrmagyň häzirki döwürde işlenip düzülen başga bir usuly her oýunda aklara goşmaça 6,5 utuk bermekden ybaratdyr.

Oýna dolan